Living Heritage - Tikanga Tuku Iho
Homepage About Living Heritage Getting started Living Heritage projects The latest happenings at Living Heritage Search the Living Heritage website Sitemap Contact us View the Living Heritage site in EnglishView the Living Heritage site in Te Reo Maori
GETTING STARTED - How to get involved with Living Heritage

Print this pageKEI KONEI KOE: Kāinga > Tīmatanga > Te Whakauru Marautanga

Te Tīmatanga

Uru Mai / Rēhita

He Whakaaro Kaupapa Kōrero

Ngā puna pārongo

Whiriwhiria ki konei hei tomo atu ki nga rauemi a-ipurangi nei

Akoranga uiui

Te Whakauru Marautanga

He Pātai, he Whakautu

11 Te Whakatāhuhu i tō pūtere

Te mana pupuri me te tūmataiti

Te Whakauru Marautanga

Tukipū Tikanga-ā-iwi | Reo Pākehā | Pūtaiao | Hangarau

Kei te hoatu a Taonga Tuku Iho i tētahi whāinga wāhi ki te ako e whakaata ana i ngā mātāpono o te Anga Marautanga o Aotearoa e whai ake nei:

  • Te akoranga mutunga kore, motuhake hoki.
  • Kia kaingākau atu ki ngā tikanga-ā-iwi maha noa o Aotearoa, tae atu ki ngā wheako, ki ngā tikanga, ki ngā kōrero tāhuhu me te reo.

Ka hoatu a Taonga Tuku Iho i tētahi ngohe ā-marautanga whakauru pārongo, me ngā hangarau whakawhitiwhiti kōrero ki roto ki ētahi wāhanga marautanga, inā rā ētahi:

  • Pūtaiao
  • Tikanga-ā-iwi
  • Hangarau
  • Ao Pākehā me te reo Pākehā

Waihoki ka whakauru a Taonga Tuku Iho i ngā Pūkenga Akoranga Matua e whai ake nei:

  • Te whakawhitiwhiti kōrero
  • Te whakatika raru
  • Te pāpori me te mahi ngātahi
  • Te whakahaere i a koe anō me te whakataetae
  • Te mahi me te ako
  • Ngā pūkenga pārongo

Ka uru pai mai a Taonga Tuku Iho ki roto i ngā akomanga i te mea:

  • ka taea te whakamahi hei wāhanga o te ICT;
  • ka whakatairanga ia i te pāhekoheko, te mahi kaiakopono me te tohatoha rauemi ki roto i te akomanga, i te kura, i waenga hoki i ngā kura;
  • ka tiaki, ā, ka whakaaturia ngā mahi a te tauira ki te ao whānui.

Tirohia ngā aho hāngai me ngā whāinga whānui mō ia wāhanga marautanga (hononga rorohiko ki te wāhanga tika o te whārangi kei raro iho)

Pēhia ki konei mō ngā tuhinga marautanga reo Pākehā, reo Māori rānei (hononga rorohiko ki Te Kete Ipurangi).

Tikanga-ā-Iwi

Ngā Aho

Te tikanga-ā-iwi me ngā taonga tuku iho
Te wāhi me te taiao
Te wā, te toitū, me te kawenga kētanga.

Te Whāinga

Ko te whāinga o te mātauranga tikanga-ā-iwi ko te whakarite kia taea ai e ngā tauira te uru atu ki roto i tēnei hapori hurihuri nei hei tāngata mōhio, tangata ngākau titikaha, tāngata whai whakaaro hoki.

Ka pēnei ai te tauira mā te whakawhanake mōhiotanga, māramatanga hoki e pā ana ki te hapori tangata. Ka tirohia te:

  • koha o te tikanga-ā-iwi me ngā taonga tuku iho ki te tuakiri, me te āhuatanga me ngā tukunga iho o te pāhekoheko tikanga-ā-iwi;
  • pāhekoheko o te tangata me te wāhi tae atu ki te taiao, me ngā āhuatanga e mārama ai, e whakamārama ai hoki ia i te wāhi me te taiao;
  • ngā hononga i waenga i ngā tāngata me ngā mea heipū, mā te haere o te wā, me ngā whakamārama o aua whanaungatanga.

Ki runga

Reo Pākehā

Ngā Aho

Reo ā-waha: Te whakarongo me te kōrero
Reo ā-tuhi: Te pānui me te tuhituhi
Reo ā-whatu: te titiro me te whakatakoto

Te Whāinga

Ka taea e ngā tauira te:

  • Uru atu me te hākinakina i ngā reo me ōna āhua katoa
  • Whakarongo, whakautu, me te whakamahi pai i ngā reo ā-waha, ā-tuhi, ā-whatu hoki i roto i ngā horopaki maha noa

Kia whakatutukihia ēnei whāinga ka mahi ngā tauira i te:

  • whakawhanake i tōna pakari ki ngā mahi e pā ana ki te whakaputa me te whakautu pai i te reo Pākehā mā te pānui pukapuka, mā te tuhi, mā te kōrero, mā te whakarongo, mā te titiro me te whakatakoto;
  • whakawhanake i te māramatanga o te huri pēhea o te reo i runga anō i te kaikōrero, te hunga whakarongo me ngā take;
  • whakautu ake, ā, āta whakaaro hoki mō te huinga o ngā momo tuhinga katoa;
  • whakamahi i ngā pūkenga reo kia kitea ai ngā hiahia pārongo, ā, kia kitea, kia whakamahia kia whakawhitiwhitihia ngā pārongo;
  • mārama, ā whakamaioha atu ki ngā taonga tuku iho o Aotearoa mā te kite wheako e pā ana ki te huinga whānui o ngā tuhinga i te reo Pākehā.

Ki runga

Te Pūtaiao

Ngā Aho

Te Whakawhanake Pūkenga Pūtaiao, Whakaaro Pūtaiao hoki
Te Māramatanga ki te Ao Tūroa
Te Māramatanga ki te Ao Kikokiko
Te Māramatanga ki a Papatuanuku, ki tua atu hoki

Te Whāinga

Ko te whāinga o te mātauranga pūtaiao i roto i te marautanga o Aotearoa kia kōkirihia te akoranga pūtaiao mā te:

  • āwhina i te tauira ki te whakawhanake i te mōhiotanga me te māramatanga hoki o ngā wāhanga ora, kikokiko, whairawa, hangarau o tō rātou ao;
  • whakatenatena i ngā tauira ki te whakawhanake i ngā pūkenga hei tirotiro i ngā wāhanga ora, kikokiko, whairawa, hangarau hoki o tō rātou ao me te whakamahi i ngā āhuatanga pūtaiao;
  • whakatairanga i te pūtaiao hei ngohe e mahia nei e te tangata ia rangi;
  • whakatairanga i te pūtaiao hei hātepe, ā, hei wāhanga whakaaro hoki kua hangaia e te tangata hei whakamārama i ngā mea o ia rā me ngā mea tauhou hoki;
  • āwhina i ngā tauira kia hōpara i ngā take me te āta whakatau takohanga e pā ana ki te whakamahi tika o te pūtaiao me te hangarau i roto i te taiao;
  • whakawhanake i te māramatanga i roto i te tauira me pēhea te kawe i te pūtaiao me te hangarau, he pēhea hoki e kawea te tangata e te pūtaiao me te hangarau.

Ki runga

Te Hangarau

Ngā Aho

Te mōhiotanga me te māramatanga ki te hangarau
Te āheinga hangarau
Te hapori me te hangarau

Te Whāinga

Kia whakapakari i ngā tauira kia mātau ai rātou ki te hangarau mā te whakawhanake i te:

  • mōhio me te mārama ki te hangarau;
  • āheinga ki te hangarau;
  • mārama me te matatau ki te hononga i waenga i te hangarau me te hapori.

Ka whakatutukihia tēnei whāinga mā te:

  • tirotiro, te whakamahi me te mōhio ki ngā taonga hangarau, ngā pūnaha me ngā taiao kua whakawhanakehia i tō rātou hapori;
  • kite me te hōpara i ngā hiahia me ngā mea angitu ka whakatutukihia pea e te mahi hangarau;
  • te hoahoa i ō rātou ake rongoa hangarau;
  • mahi i runga anō i ngā tikanga me ngā paearu kua whakaaetia;
  • kite i te hononga i waenga i te hangarau me te hapori - i ngā tau kua hipa, ināianei, ā, hei ngā tau e haere ake nei;
  • te whaimana kia tuku koha ki te hapori hangarau nei.

Ki runga



Kāinga | | Tīmatanga | Taonga Tikanga Tuku Iho
Pūrongo | Rapua | Mahere Wāhi | Whakapā Mai

Living Heritage - Tikanga Tuku Iho

© Copyright, Living Heritage
Copyright, Privacy and Disclaimer Statements




2020 Communications Trust National Library CWA New Media