Te Whakauru Marautanga
Tukipū Tikanga-ā-iwi | Reo Pākehā | Pūtaiao | Hangarau
Kei te hoatu a Taonga Tuku Iho i tētahi whāinga wāhi ki te ako e whakaata ana i ngā mātāpono o te Anga Marautanga o Aotearoa e whai ake nei:
- Te akoranga mutunga kore, motuhake hoki.
- Kia kaingākau atu ki ngā tikanga-ā-iwi maha noa o Aotearoa, tae atu ki ngā wheako, ki ngā tikanga, ki ngā kōrero tāhuhu me te reo.
Ka hoatu a Taonga Tuku Iho i tētahi ngohe ā-marautanga whakauru pārongo, me ngā hangarau whakawhitiwhiti kōrero ki roto ki ētahi wāhanga marautanga, inā rā ētahi:
- Pūtaiao
- Tikanga-ā-iwi
- Hangarau
- Ao Pākehā me te reo Pākehā
Waihoki ka whakauru a Taonga Tuku Iho i ngā Pūkenga Akoranga Matua e whai ake nei:
- Te whakawhitiwhiti kōrero
- Te whakatika raru
- Te pāpori me te mahi ngātahi
- Te whakahaere i a koe anō me te whakataetae
- Te mahi me te ako
- Ngā pūkenga pārongo
Ka uru pai mai a Taonga Tuku Iho ki roto i ngā akomanga i te mea:
- ka taea te whakamahi hei wāhanga o te ICT;
- ka whakatairanga ia i te pāhekoheko, te mahi kaiakopono me te tohatoha rauemi ki roto i te akomanga, i te kura, i waenga hoki i ngā kura;
- ka tiaki, ā, ka whakaaturia ngā mahi a te tauira ki te ao whānui.
Tirohia ngā aho hāngai me ngā whāinga whānui mō ia wāhanga marautanga (hononga rorohiko ki te wāhanga tika o te whārangi kei raro iho)
Pēhia ki konei mō ngā tuhinga marautanga reo Pākehā, reo Māori rānei (hononga rorohiko ki Te Kete Ipurangi).
Tikanga-ā-Iwi
Ngā Aho
Te tikanga-ā-iwi me ngā taonga tuku iho
Te wāhi me te taiao
Te wā, te toitū, me te kawenga kētanga.
Te Whāinga
Ko te whāinga o te mātauranga tikanga-ā-iwi ko te whakarite kia taea ai e ngā tauira te uru atu ki roto i tēnei hapori hurihuri nei hei tāngata mōhio, tangata ngākau titikaha, tāngata whai whakaaro hoki.
Ka pēnei ai te tauira mā te whakawhanake mōhiotanga, māramatanga hoki e pā ana ki te hapori tangata. Ka tirohia te:
- koha o te tikanga-ā-iwi me ngā taonga tuku iho ki te tuakiri, me te āhuatanga me ngā tukunga iho o te pāhekoheko tikanga-ā-iwi;
- pāhekoheko o te tangata me te wāhi tae atu ki te taiao, me ngā āhuatanga e mārama ai, e whakamārama ai hoki ia i te wāhi me te taiao;
- ngā hononga i waenga i ngā tāngata me ngā mea heipū, mā te haere o te wā, me ngā whakamārama o aua whanaungatanga.
Ki runga
Reo Pākehā
Ngā Aho
Reo ā-waha: Te whakarongo me te kōrero
Reo ā-tuhi: Te pānui me te tuhituhi
Reo ā-whatu: te titiro me te whakatakoto
Te Whāinga
Ka taea e ngā tauira te:
- Uru atu me te hākinakina i ngā reo me ōna āhua katoa
- Whakarongo, whakautu, me te whakamahi pai i ngā reo ā-waha, ā-tuhi, ā-whatu hoki i roto i ngā horopaki maha noa
Kia whakatutukihia ēnei whāinga ka mahi ngā tauira i te:
- whakawhanake i tōna pakari ki ngā mahi e pā ana ki te whakaputa me te whakautu pai i te reo Pākehā mā te pānui pukapuka, mā te tuhi, mā te kōrero, mā te whakarongo, mā te titiro me te whakatakoto;
- whakawhanake i te māramatanga o te huri pēhea o te reo i runga anō i te kaikōrero, te hunga whakarongo me ngā take;
- whakautu ake, ā, āta whakaaro hoki mō te huinga o ngā momo tuhinga katoa;
- whakamahi i ngā pūkenga reo kia kitea ai ngā hiahia pārongo, ā, kia kitea, kia whakamahia kia whakawhitiwhitihia ngā pārongo;
- mārama, ā whakamaioha atu ki ngā taonga tuku iho o Aotearoa mā te kite wheako e pā ana ki te huinga whānui o ngā tuhinga i te reo Pākehā.
Ki runga
Te Pūtaiao
Ngā Aho
Te Whakawhanake Pūkenga Pūtaiao, Whakaaro Pūtaiao hoki
Te Māramatanga ki te Ao Tūroa
Te Māramatanga ki te Ao Kikokiko
Te Māramatanga ki a Papatuanuku, ki tua atu hoki
Te Whāinga
Ko te whāinga o te mātauranga pūtaiao i roto i te marautanga o Aotearoa kia kōkirihia te akoranga pūtaiao mā te:
- āwhina i te tauira ki te whakawhanake i te mōhiotanga me te māramatanga hoki o ngā wāhanga ora, kikokiko, whairawa, hangarau o tō rātou ao;
- whakatenatena i ngā tauira ki te whakawhanake i ngā pūkenga hei tirotiro i ngā wāhanga ora, kikokiko, whairawa, hangarau hoki o tō rātou ao me te whakamahi i ngā āhuatanga pūtaiao;
- whakatairanga i te pūtaiao hei ngohe e mahia nei e te tangata ia rangi;
- whakatairanga i te pūtaiao hei hātepe, ā, hei wāhanga whakaaro hoki kua hangaia e te tangata hei whakamārama i ngā mea o ia rā me ngā mea tauhou hoki;
- āwhina i ngā tauira kia hōpara i ngā take me te āta whakatau takohanga e pā ana ki te whakamahi tika o te pūtaiao me te hangarau i roto i te taiao;
- whakawhanake i te māramatanga i roto i te tauira me pēhea te kawe i te pūtaiao me te hangarau, he pēhea hoki e kawea te tangata e te pūtaiao me te hangarau.
Ki runga
Te Hangarau
Ngā Aho
Te mōhiotanga me te māramatanga ki te hangarau
Te āheinga hangarau
Te hapori me te hangarau
Te Whāinga
Kia whakapakari i ngā tauira kia mātau ai rātou ki te hangarau mā te whakawhanake i te:
- mōhio me te mārama ki te hangarau;
- āheinga ki te hangarau;
- mārama me te matatau ki te hononga i waenga i te hangarau me te hapori.
Ka whakatutukihia tēnei whāinga mā te:
- tirotiro, te whakamahi me te mōhio ki ngā taonga hangarau, ngā pūnaha me ngā taiao kua whakawhanakehia i tō rātou hapori;
- kite me te hōpara i ngā hiahia me ngā mea angitu ka whakatutukihia pea e te mahi hangarau;
- te hoahoa i ō rātou ake rongoa hangarau;
- mahi i runga anō i ngā tikanga me ngā paearu kua whakaaetia;
- kite i te hononga i waenga i te hangarau me te hapori - i ngā tau kua hipa, ināianei, ā, hei ngā tau e haere ake nei;
- te whaimana kia tuku koha ki te hapori hangarau nei.
Ki runga
|